Gerrit Sierks, een gewelddadige echtgenoot

Tussen 1499 en 1811 was het Hof van Friesland de hoogste rechterlijke instantie van Friesland met als speciale taak civiele- en criminele justitie. Het archief van het Hof van Friesland wordt bij Tresoar bewaard en bevat een immens grote hoeveelheid informatie over drie eeuwen rechtspraak. Het archief biedt een schat aan informatie over niet alleen processen, rechterlijke uitspraken en straffen, maar geeft ook een beeld van de (Friese) maatschappij gedurende die eeuwen.

Gerryt Sierks woonde in De Valom. Hij had de reputatie niet al te schrander te zijn. Hij was op 1 december 1754 getrouwd met Antje Fockes. Die kende zijn reputatie maar dacht dat hij na het huwelijk wel bij zou raaien. Helaas vergiste ze zich; de relatie was geen succes. Hij had haar vanaf het begin ‘seer dikwijls op eene ijsselijke wijse, geknepen en geslagen’.

Overdag viel het mee, maar ’s avonds en ’s nachts mishandelde hij zijn vrouw voortdurend. De buren hoorden Antje ’s nachts kreunen en kermen en waarschuwden de dorpsrechter. Die greep in, maar zelfs na een formele vermaning van het Nedergerecht van Dantumadeel gingen deze mishandelingen door. Antje verliet hem uiteindelijk. Volgens het gerechtsdossier hadden haar ouders haar opgehaald nadat ze met een blauw oog was thuisgekomen. Gerrit had toen spijt: ‘Och mijn lieve hartje, blijft doch bij mij’.

Gerrit gaf zijn vrouw geen geld voor het levensonderhoud. In het dossier is daarbij ook sprake van een kind, dat echter niet met name wordt genoemd. Opnieuw greep het Nedergerecht in: Gerrit kreeg opdracht haar de helft van zijn inkomen te geven. Hoe dit werd geregeld is onduidelijk. Kennelijk nam het gerecht van Kollumerland (en niet Dantumadeel) het beheer over het vermogen van Gerrit over.

Het werkte averechts. Gerrit werd opstandig en richtte zijn woede meer en meer op grietman Van Heemstra. Hij kocht een geweer (een snaphaan) en oefende daarmee. Toen ging hij naar Veenklooster waar Wiebrand Hiddes, een kennis woonde. Veenklooster was ook de woonplaats van de grietman. Toen deze het huis passeerde pakte Gerrit zijn geweer.

Wiebrand vermoedde ‘een boos voornemen’ en liet zijn vrouw het personeel van Van Heemstra waarschuwen. De plannen van Gerrit konden door Wiebrand worden verhinderd. Gerrit werd gearresteerd en in hechtenis genomen op het rechthuis in Rinsumageest. Later werd hij naar het Landschaps Tucht en Werkhuis in Leeuwarden gebracht. Daar verbleef hij drie weken. Tijdens de verhoren ontkende hij de mishandelingen.

Tot een veroordeling en een straf kwam het niet. Mogelijk concludeerde ook het Hof dat Gerrit niet al te schrander was. Het Nedergerecht kreeg opdracht hem weer op te halen en erop toe te zien dat hij geen letsel of nadeel aan anderen zou toebrengen.

Tekst geschreven door Siem van der Woude.

Bron: https://www.tresoar.nl/vertellen/verhalen/673c6a58f2265b0c7515f9d0

Tags: 10voor8, Schatkamer